Boyun Fitigi Nedir, Elametleri Nelerdir?
Boyun fitigi boyun onurgalari arasindaki disklerden birinin xarici qisasinin zeifleyib ic toxumasinin disha tashmasi ve yaxin sinir koku ve ya onurga beynine tezyiq etmesidir. Elametler tezyiqin yerine ve dereceesine gore deyisir: yalniz boyun agrisi ve ezele spazmi ola bileceyi kimi, qola, on qola ve barmaqlara yayilan agri, keylik, qarincalanma ve ya guc itkisi de gorule biler (servikal radikulopatiya). Daha ciddi halda fitiq birbasha onurga beynine tezyiq edirse ellerde mesharet itkisi, yerimde tarazsizliq kimi miyelopatiya elametleri ortaya chixa biler. Diaqnoz muayine ve boyun MR-inin birlikde deyerlendirilmesi ile qoyulur; mualice plani elametlerin tipi ve shiddetine gore ferdi teyin edilir.
Emeliyyatsiz Mualiceler — Derman, Fizik Terapiya ve Postur
Tecili bir elamet yoxdursa boyun fitigi mualicesi cox vaxt emeliyyatsiz basamaqla baslayir. Ilk merhelede agri ve iltihabi azaldan dermanlar, ezele spazmini hell etmeye yonelik yanasmalar, dogru planlanmis fizik terapiya ve idman, ergonomiya ve postur tenzimi (xususile uzun muddet ekran/telefon istifadesi ile pozulan boyun durushu) devreye girir. Bu basamaq sade gorulmemelidir: boyun fitiglarinin ehemiyyetli hissesi zamanla ve dogru konservativ mualice ile bariz shekilde geriler. Vacib olan, fizik terapiyanin gelishigozel deyil, fitigin tipine ve xestenin elametlerine uygun planlanmasidir; sehv tetbiq olunan manipulyasiyalar boyun nahiyesinde xususile diqqetli olunmasi geren bir movzudur.
Servikal Epidural Inyeksiya ve Mudaxile Usullari
Derman ve fizik terapiyaye kifayet qeder cavab vermeyen, qola yayilan agrisi bariz lakin tecili cerrahi teleb eden elameti olmayan xestelerde servikal epidural inyeksiya bir ara basamaq ola biler; goruntuleme musayieti ile sinir koku etrafindaki iltihab azaldilmaga chalishilir. Boyun nahiyesinde bu mudaxileler anatomik hessasliq sebebi ile xususile tecrube ve diqqet teleb edir. Faset menseli boyun agrisinda ise — uygun ve tesdiqlenmis hallarda — radiotezlikli denervasiya dushunule biler. Durust cherchive: bu usullar fitigi birbasha chixarmir, iltihabi ve agrini azaldaraq dolayisi ile rahatliq hedefleyir; tesirleri daimi olmaya biler ve her xesteye uygun deyil.
Ne Zaman Cerrahi Lazimdir?
Emeliyyatsiz usullar deyerli olsa da her boyun fitigi ucun kifayet deyil. Ashagidaki hallarda cerrahi one chixir ve gecikdirilmemelidir: irelileyen ezele guc itkisi, elde gittikce artan mesharet itkisi, tarazlig ve yerime pozulmasi, onurga beynine tezyiq (miyelopatiya) elametleri ve ya yogun ve davamli, heyat keyfiyyetini ciddi pozan qola yayilan agri. Bu elametler varsa emeliyyatsiz usullarla vaxt itirmek sinir/onurga beyni zedesini daimi hala getire biler. Cerrahi qerari MR tapintilari ve nevroloji muayine birlikde deyerlendirilerek verilir; meqsed lazimsiz emeliyyatdan qachmaq qeder, lazim gelende de dogru zamanda mudaxile etmekdir.
Saglamlasma, Gozlentiler ve Durust Cherchive
Boyun fitiginda gercekci gozlenti vacibdir. Emeliyyatsiz mualicede saglamlasma cox vaxt teqaqud xarakterlidir ve hefteler ala biler; sebr ve mualiceye uygunluq teleb edir. Hech bir usul ucun 'qeti ve derhal kechecek' zemaneti verilmir. Mudaxile usullarinin tesiri xesteden xesteye deyisir ve daimi olmaya biler. Uzun muddetde boyun saglamligi ucun postur, ekran/telefon ergonomiyasi, boyun-cheyin ezelelerini guclendiren muntezem idman ve dogru yuxu pozisiyasi boyuk ehemiyyet dashiyir. Hansi usul tetbiq olunursa olunsun, qerari tecili deyil, goruntuleme ve muayine birlikde deyerlendirilerek vermek en dogrusudur.